We Are Change Holland

We kunnen zo langzaamerhand wel spreken van een vloedgolf aan 'privacyterreur' in Nederland. Elke dag rapporteren wij op deze site wel weer over nieuwe ontwikkelingen die onze privacy en vrijheden aantasten. Gelukkig is er ook verzet en wordt er bijvoorbeeld hard teruggevochten tegen de nieuwe paspoortwet.

Het onderwerp privacy is steeds vaker in opspraak. Na de aanslagen van New York , Londen en Madrid worden onze privacy steeds meer beperkt. Regeringsleiders riepen dat Al Qaida onze vrijheden en manier van leven wou kapot maken, terwijl onze regeringen dit alleen maar zelf doen.

Het idee dat terreur bestreden kan worden doordat iedereen een ID-kaart bij zich heeft is nogal tegenstrijdig met het officiele verhaal dat men naar buiten bracht over de aanslagen in New York en Londen.  In beide gevallen hadden de 'terroristen' namelijk gewoon identificatie op zak.

Op navolging van de aanslagen werd in Nederland een anti-terreurwet ingesteld. Bij het doorvoeren van dit soort wetten is het bangmaken van burgers een belangrijk hulpmiddel dat beholpen wordt door de gevestigde media. Nederland zelf is nog nooit getroffen door een terroristische aanslag in naam van Al Qaida. We hebben dan wel de Hofstadgroep gehad, waar nog steeds veel onduidelijkheid over heerst, zoals het toereiken van een handgranaat aan de groep die later werd gebruik op het arrestatie team. Uiteindelijk heeft het gerechtshof echter gezegd dat de Hofstadgroep geen terroristische groep is.

Verder hebben we de moord op Theo van Gogh gehad, die vanuit een Islamitisch ideaal gepleegd zou zijn door Mohammed B na uitlatingen en de film Submission door Theo van Gogh en Ayaan Hirsi Ali. En zijn er ook nog andere voorvalletjes geweest, zoals recentelijk nog de poging voor een terroristische aanslag op de Ikea, wat later niet bewezen bleek.

Maar er komt steeds meer op er spraak tegen de antiterreurwet en de schending van privacy door de overheid. Zo zouden veel terreur wetten elkaar overlappen waardoor bij incidenten het voor kan komen dat politie, justitie, bestuur en veiligheidsdiensten allemaal tegelijk bevoegd zijn. (zie ook BNR Column Jan Roos 10-07-09)

Voor afstemming van overheidsoptreden bij terroristische incidenten ontbreken „goeddeels richtsnoeren”. Er zijn ook leemtes. Zo ontbreken wettelijke normen voor ‘persoonsgericht verstoren’. Dit rapporteert een commissie onder leiding van oud-topambtenaar van Justitie Jan Suyver aan het kabinet. Zij heeft uitgezocht hoe het anti-terreurbeleid „in onderlinge samenhang” kan worden verbeterd.

Verder wordt bij de diensten verschillend gedacht over de effectiviteit van nieuwe wetten en is men niet in alle situaties bereid vertrouwelijke informatie uit te wisselen”.

Het kabinet wordt nu aangeraden een evaluatie te doen naar samenhang, legitimiteit, effectiviteit en „operationele uitvoerbaarheid” van wetgeving en beleid. Hierop heeft het kabinet besloten te wachten met het invoeren van nieuwe antiterreurwetten in afwachting op de evaluatie. Dit tot ergernis van het CDA. Tweede Kamerlid Sybrand van Haersma Buma is er nog niet uit of zo'n evaluatie echt nodig is. “De evaluatie mag juist niet leiden tot uitstel van nieuwe wetten. „De versterking van de terrorismebestrijding mag niet stil komen te staan.”, aldus van Haersma Buma.

PvdA lid Ton Heerts vindt juist dat er nog teveel onduidelijk over de effectiviteit en de privacy-aspecten zijn van de maatregelen die er genomen zijn. ''We moeten er nu niets bijdoen tot de toetsing is geweest. We moeten ervoor waken dat we doorschieten met wetgeving''

Ook voor het uitwisselen van persoonlijke gegevens van reizende personen binnen Europa zal tijdelijk stil gezet worden. De PvdA zou twijfels hebben bij het nut en effect van deze wet. D66 was blij met de tijdelijke rem bij het antiterreurwet, toch wel vreemd. In 2007 stelde het College Bescherming Persoonsgegevens dat de centrale databank van Pechtold in strijd is met de Europese mensenrechten. De grootschalige opslag van biometrische gegevens van burgers op wie geen verdenking rust is een te grove inbreuk op de privacy. Eind 2008 bevestigde het Europees Hof voor de Rechten van de Mens dat oordeel, in een zaak tegen de Britse regering. Toch zet Pechtolds opvolger, CDA-staatssecretaris Ank Bijleveld, de databank door.

Zo is het nu ook het geval dat naast het feit dat verzekeraars en banken bij uw gegevens kunnen,  nu ook criminelen makkelijker toegang hebben bij de privégegevens. Op verzoek van NOVA en Het Parool, heeft hoogleraar recht en informatisering, en lid van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid, Corien Prins, de in het dossier gevoegde stukken bestudeerd. ‘Schokkend’, is haar oordeel. “Ik denk dat wij inmiddels zoveel stappen hebben gezet in het alsmaar verzamelen van gegevens van mensen, dat wij als overheid eigenlijk niet meer weten wat er nou precies mee gebeurt,” zegt Prins. “Het is zo vanzelfsprekend geworden dat wij informatie opvragen, en het is haast wel vanzelfsprekend geworden dat wij informatie verstrekken, dat we er niet meer kritisch bij stilstaan: wil ik dit verstrekken aan deze persoon?”

De vrees dat al die informatie in verkeerde handen belandt, vindt Prins gerechtvaardigd. “Ik hoor mensen geregeld zeggen: ‘Ik heb toch niks te verbergen’. Maar wat mij betreft is dat uitermate naïef. Dit geval laat het weer zien, hoeveel gegevens er in hoeveel dossiers terechtkomen.

Veel juristen en burgerrechtenorganisaties protesteren tegen de opslag van de vingerafdrukken van alle Nederlanders in een landelijke database. Zij vinden dat de regeling de mensenrechten en regels op gebied van privacywetgeving overtreedt. Vanaf 21 september moet iedereen die een nieuw paspoort wilt zijn vingerafdruk afstaan. "Het opslaan van de vingerafdrukken van alle Nederlanders ten behoeve van strafonderzoeken gaat veel te ver", zegt vicevoorzitter van het NJCM Caroline Forder. " De wet is niet alleen in strijd met de privacywetgeving, het risico van diefstal van deze gegevens door onbevoegden is ook veel te groot."

Burgerrechtenorganisaties Vrijbit en Privacy First willen nu een klacht tegen de Nederlandse staat indienen bij het Europese Hof voor de Rechten van de Mens. Volgens hen heeft de overheid 'een grens overschreden', aldus Miek Wijnberg van Vrijbit. Wijnberg verwacht dat vanaf de invoeringsdatum van 21 september een grote groep burgers zal weigeren om tijdens een paspoortaanvraag vingerafdrukken af te geven. Bovendien zouden deze burgers, grotendeels op dezelfde gronden als de aanklacht die Vrijbit wil neerleggen, bij het Hof juridische procedures tegen de Nederlandse overheid kunnen starten.

Volgens het College Bescherming Persoonsgegevens (CBP) brengt de maatregel een ernstig en waarschijnlijk onnodig risico voor de persoonlijke levenssfeer mee, waartegen burgers zich niet kunnen wapenen'. Desondanks is het parlement er vorige maand mee ingestemd.

Met de invoering van de vingerafdruk in elk paspoort gaat de politiek verder op het ingeslagen pad van de inperking van de privacy, meent Klaas van der Kolk. "De controle op de burger zal steeds groter worden", voorspelt de docent recht aan de Hogeschool Windesheim. "Straks is iedereen verdacht." Hij geeft lezingen, organiseert debatten en probeert waar hij maar kan mensen te waarschuwen voor zijn 'hopeloze' boodschap: de overheid knaagt aan onze vrijheden, en er is niemand die haar tegenhoudt. Zijn gehoor geeft vaak niet thuis. Ik heb toch niks te verbergen en ik wil veilig rondlopen, klinkt het dan. Onbegrijpelijk vindt Van der Kolk, "Dan wantrouw je dus helemaal niemand". 

Ook Ines Verbeek spreekt zich uit, "Ik heb inmiddels begrepen dat de Belastingdienst het niet leuker kan maken en dat Nederland leeft met water. Dat Nederland moet veranderen in een politiestaat heb ik nog niet voorbij zien komen.".

Morgen en woensdag buigt het Mensenrechtencomité van de Verenigde Naties in Genève zich over de vraag of deze regeling in strijd is met de mensenrechten. Het Nederlands Juristen Comité voor de Mensenrechten (NJCM) heeft het onderwerp op de agenda gezet.

Verder is vorige week de wet voor bewaarplicht van surfgedrag doorgevoerd en zal al het internetverkeer van de Nederlandse burgers voor een half jaar opgeslagen worden. Internetprofider XS4ALL heeft jaren lang gestreden tegen het de Bewaarplicht Telecommunicatiegegevens, maar ook zij hebben moeten zwichten voor de nieuwe wetgeving die afgelopen week door de eerste kamer is aangenomen. Zij hebben via een mail en een post op hun site de klanten laten weten hoe zij erover denken en wat de huidige situatie hen zal brengen. In de tussentijd zal juriste Wilhelmina Thomassen leidt de staatscommissie die het kabinet moet adviseren over onder meer de toegankelijkheid en betekenis van de Grondwet voor burgers.

Auteurs: Ivo & Julian